Design

Ondergrondse kunst in de metro van Stockholm

Het ondergrondse metronetwerk in de Zweedse hoofdstad Stockholm is meer dan een vervoersmiddel. De spectaculaire kunstinstallaties verheffen het tot de langste kunstgalerij ter wereld.

DOOR ANTHONY TEASDALE

The Volvo XC60: a work of art

De metro – en de inrichting die daarbij hoort – is zowat het uithangbord van een stad. Denk maar aan de iconische kaart van de London Underground, de prachtige ingangen in art nouveau van het metronet in Parijs of de statige, sierlijke stations in Moskou. Maar Stockholm gaat artistiek nog een stapje verder.

In de Tunnelbana of T-bana zijn maar liefst 94 van de 100 stations gevuld met kunst. Het initiatief loopt sinds 1957 en maakt de metro tot ‘de langste kunstgalerij ter wereld’. Daarom trekken wij op een mooie zondagochtend op verkenning.

De drie metrolijnen (rood, groen en blauw) brengen elke dag 900.000 mensen naar verschillende locaties in de stad. Op de blauwe lijn vind je de spectaculairste installaties. Op één metrostation na werden alle stations in de jaren 1970 zo’n 20 tot 30 meter diep in de rotsen uitgehouwen. Dat levert vandaag prachtige beelden op. Deze rotspartijen zijn een gedroomd canvas voor de kunstenaars. Onze uitvalsbasis ligt op 50 kilometer ten noorden van Stockholm en dus leggen we het eerste deel van het traject met de Volvo XC60 af. Onze eerste halte: Hjulsta op de blauwe lijn. Na de heerlijke autorit parkeren we onze wagen en stappen we opgetogen het station binnen.

Onze eerste ondergrondse bestemming ligt eigenlijk het verst: Kungsträdgården in de winkelwijk Norrmalm. Het station Kungsträdgården (letterlijk ‘koningstuin’) uit 1977 werd door kunstenaar Ulrik Samuelson omgetoverd tot Aladins grot der wonderen met schatten, muurtekeningen en sculpturen. Tijdens de controversiële modernisering van Stockholm in de jaren 1960 en 1970 moesten heel wat gebouwen het ontgelden, maar de restanten daarvan geven dit station extra cachet: van de ‘verwoeste’ Dorische zuilen (van het Zweedse Nationale Kunstmuseum) tot de veelkleurige vloertegels die verwijzen naar het Makalös-paleis dat er ooit boven stond.

1/5

De zichtbare rotswanden zijn op sommige plaatsen felgroen geschilderd en op andere plaatsen bezet met zwart-witte harlekijnruitjes. Dit zijn de jaren 1970 op hun best, maar dan zonder de bakkebaarden en fonduestellen.

Marie Andersson, al twintig jaar gids in de langste kunstgalerij ter wereld, heeft een speciale voorliefde voor deze plek. “Kungsträdgården is volgens mij het spectaculairst”, zo zegt ze. “Hier doen kunst, architectuur, humor en geschiedenis het heden en verleden van het park hierboven met elkaar versmelten.”

Een halte verder voorbij Kungsträdgården ligt het hoofdstation T-Centralen, waar alle lijnen passeren. Dit station ziet er helemaal anders uit. Kunstenaar Per Olov Ultvedt had aan wit en blauw genoeg voor de silhouetten van bomen en metroarbeiders op de muren. De ruimte straalt rust uit, zeker op een kalme zondagochtend. En daar gaat het voor Marie Andersson net om.

“De metro is een plek waar de meeste mensen fysiek aanwezig zijn, terwijl ze met hun gedachten elders zitten”, aldus onze gids. “Tijdens mijn rondleidingen wil ik de mensen ten volle laten genieten van deze op zich alledaagse omgeving. Ik toon hen dingen waar ze anders misschien naast kijken, omdat ze op zoek zijn naar de juiste uitgang.”

Marie heeft een punt. Wanneer we geen specifiek doel hebben, hebben we meer tijd om de omgeving, de kunst én de metro zelf te waarderen. Tijdens de rit op de rode lijn naar het station Stadion kijken we onze ogen uit: de felblauwe muren en de regenboog op het plafond (een herinnering aan de Olympische Spelen 1912 in Stockholm) zijn adembenemend.

Vandaag wonen er twee miljoen mensen in Stockholm, en dus zal het metrosysteem de komende jaren nog groeien. De blauwe lijn wordt aan weerszijden langer en er komen twee nieuwe lijnen bij. En de kunst blijft er het leven van de pendelaars en inwoners opvrolijken, als een groeiende installatie die voor iedereen toegankelijk is.

Met deze gedachte in ons achterhoofd beëindigen we onze trip en keren we terug naar ons beginpunt, Hjulsta. Terug in de comfortabele XC60 verlaten we Stockholm in noordelijke richting. Het is alsof we deze auto en het plezier achter het stuur nu anders ervaren en waarderen. We hebben uiteraard een bestemming, maar voorlopig genieten we gewoon van de rit zelf en de prachtige beelden van het Zweedse platteland. Dat is de kracht van kunst.