Ψυχή από Πηλό

Σκεφτείτε ένα σύγχρονο αυτοκίνητο. Τι βλέπετε; Μάλλον προηγμένους αισθητήρες, οθόνες, προσαρμοστικές ζώνες ασφαλείας, εξαιρετικά γρήγορη φόρτιση ή μια εντυπωσιακή πανοραμική οροφή. Πιθανότατα δεν σκέφτεστε ένα μοντέλο από πηλό. Ωστόσο, ένα καθημερινό υλικό, όπως ο πηλός, και η δεξιοτεχνία που απαιτεί η διαμόρφωσή του, παίζουν ζωτικό ρόλο στα αυτοκίνητα του μέλλοντος.

Αν και τα πήλινα μοντέλα χρησιμοποιούνται στην αυτοκινητοβιομηχανία για σχεδόν 100 χρόνια, λίγοι άνθρωποι γνωρίζουν την τεχνική. Είναι μία τέχνη με κρυμμένα μυστικά. Τα όμορφα πήλινα αυτοκίνητα που σμιλεύονται προσεχτικά στις εγκαταστάσεις της Volvo Cars σπάνια παρουσιάζονται στο κοινό. Ωστόσο, είναι εργαλείο που βοηθά τους σχεδιαστές να τελειοποιήσουν τις ιδέες τους και τη διοίκηση να γνωρίζει για ποιο πράγμα αποφασίζει.

Το στούντιο πηλού της Volvo Cars βρίσκεται μέσα σε ένα μεγάλο κτίριο ξεχωριστής αισθητικής στο Γκέτεμποργκ. Είναι μέρος του τμήματος Φυσικής Μοντελοποίησης, μιας ομάδας περίπου 40 ατόμων η οποία συμπεριλαμβάνει 12 μοντελιστές που δουλεύουν με πηλό. Εδώ εργάζονται υπό συνθήκες άκρας εμπιστευτικότητας. Τα πήλινα αυτοκίνητα που διαμορφώνονται σήμερα είναι πιθανό να φτάσουν στους πελάτες σε τέσσερα έως πέντε χρόνια, οπότε είναι κρυμμένα πίσω από συρόμενους τοίχους.

«Ξεκινάμε από το μηδέν, φτιάχνοντας τα πάντα στο αυτοκίνητο. Κάθε μικρό κουμπί, αεραγωγός ή υποβραχιόνιο πρέπει να δημιουργηθεί με κάποιο τρόπο. Είναι μια τέχνη που συνδυάζει πολλές διαφορετικές δεξιότητες», λέει ο Jonas Almgren, Επικεφαλής Φυσικής Μοντελοποίησης στη Volvo Cars, καθώς μας ξεναγεί.

Υπάρχει ένας χώρος όπου οι ειδικοί στις επενδύσεις αναπτύσσουν καθίσματα και εσωτερικό διάκοσμο. Ένα εργαστήριο διακόσμησης, όπου επιλέγονται τα κατάλληλα είδη ξύλου ή τα ροκανίδια αλέθονται και σχηματίζουν μοτίβα. Ένα βαφείο, όπου αναμειγνύονται χρώματα και ψεκάζονται πήλινα μοντέλα. Υπάρχει ένας χώρος για φωτισμό, μεγάλες φρέζες που κόβουν ολόκληρα αυτοκίνητα αλλά και μικροσκοπικές λεπτομέρειες, χάραξη με λέιζερ, 3D εκτυπωτές, μηχανικοί σχεδιασμού και προγραμματιστές. Όλα συνεργάζονται για να δημιουργήσουν ένα όσο το δυνατόν πιο ρεαλιστικό πήλινο αυτοκίνητο.

«Το πλεονέκτημα των φυσικών μοντέλων από πηλό είναι ότι μορφοποιούνται γρήγορα και είναι πολύ ακριβή», λέει ο Jonas Almgren. «Σε λίγες ώρες βλέπεις ακριβώς πώς αλλάζει το αυτοκίνητο. Μπορείς να προσθέσεις ή να αφαιρέσεις πηλό επί τόπου. Στη συνέχεια, βγάζεις το αυτοκίνητο έξω, το αξιολογείς στον πραγματικό κόσμο και από κάθε γωνία».

Η διαδικασία ξεκινά με ένα σκίτσο του σχεδιαστή, μια απλή ψηφιακή βάση που περιγράφει τις εξωτερικές επιφάνειες του αυτοκινήτου. Από εκεί, το στούντιο πηλού και ο σχεδιαστής συνεργάζονται στενά για να υλοποιήσουν τις ιδέες, να κατασκευάσουν τα διάφορα τμήματα και να βελτιστοποιήσουν το όραμα βήμα προς βήμα. Αρχικά μέσα από διάφορα μοντέλα μικρής κλίμακας και αργότερα ως πήλινο αυτοκίνητο σε πλήρη κλίμακα. Ο πυρήνας προκύπτει από κατεργασία αφρού πολυστυρενίου και καλύπτεται με περίπου 20-30 χιλιοστά πηλού.

«Κάθε χρόνο κάνουμε περίπου 50 μεγάλες κατεργασίες και χρησιμοποιούμε 50-90 τόνους πηλού. Σήμερα, η εργασία συνδυάζει την κλασική δεξιοτεχνία με τη σύγχρονη τεχνολογία. Έχουμε εξαιρετικά σκάνερ που μεταφέρουν σε ψηφιακή μορφή όλα όσα κάνουμε σε πηλό. Έτσι, ο πηλός έχει εξελιχθεί περισσότερο σε συμπλήρωμα της ψηφιακής διαδικασίας. Αλλά είναι ο πηλός που δίνει στο design την ψυχή του», λέει ο Jonas.

Μας δείχνουν μια μεγάλη, φωτεινή αίθουσα με ένα μοντέλο Volvo EX90 πλήρους κλίμακας στο κέντρο. Το μισό αυτοκίνητο είναι επικαλυμμένο με κοκκινωπό-καφέ πηλό της εταιρείας Marsclay. Το άλλο μισό είναι τυλιγμένο σε Di-Noc, μία λεπτή επίστρωση που προσομοιάζει πολύ καλά την πραγματική βαφή. Σε κοντινή απόσταση βρίσκεται ένα πήλινο μοντέλο του εσωτερικού του αυτοκινήτου, με εκπληκτική λεπτομέρεια που φθάνει μέχρι και το μικρότερο χειριστήριο για τον ήχο.

Το στούντιο πηλού χωρίζεται σε δύο τμήματα: ένα για την εξωτερική όψη των μοντέλων και ένα για το εσωτερικό. Ο Tom Joyce είναι ανώτερος μοντελιστής πηλού, υπεύθυνος για τις εξωτερικές όψεις. Μεγάλωσε στο Coventry της Αγγλίας και ξεκίνησε ως μοντελιστής ξύλου στην Triumph, το 1973. Τη δεκαετία του 1990 στράφηκε στον πηλό και, μετά από αρκετά χρόνια στην BMW, την Audi και τη Renault, εντάχθηκε στην Volvo Cars.

«Μου αρέσει να δουλεύω δημιουργικά με τα χέρια μου. Ο σχεδιασμός ενός νέου αυτοκινήτου είναι μια χειροτεχνική διαδικασία και μετά από τόσα χρόνια μπορώ να αισθανθώ με τα δάχτυλά μου εάν μια φόρμα λειτουργεί ή όχι. Η ιδιαιτερότητα ενός φυσικού αυτοκινήτου από πηλό έγκειται στο ότι δεν μπορείς να κρύψεις τίποτα. Όλα αποκαλύπτονται», λέει ο Tom.

Τα εξωτερικά μοντέλα χρησιμοποιούν έναν μαλακότερο πηλό που θερμαίνεται στους 60-65 °C για να έχουν την κατάλληλη συνοχή. Στη συνέχεια, όλα έχουν να κάνουν με την εφαρμογή του, το άπλωμά του, τo λιμάρισμα, το τρίψιμο, τη στίλβωση, τη ρύθμιση γωνιών, επιφανειών, γραμμών και σχημάτων, έναν βρόχο που μπορεί να διαρκεί δύο χρόνια. Όταν ολοκληρωθεί το πήλινο αυτοκίνητο, όλα τα δεδομένα αποστέλλονται ψηφιακά στο τμήμα μηχανικής. Τα υπολείμματα πηλού ανακυκλώνονται ή δωρίζονται στα σχολεία.

«Πολλά μπορούν να αλλάξουν στην πορεία – νέοι κανονισμοί, νέες ιδέες, νέες αποφάσεις. Το ύψος της οροφής είναι ίσως αυτό που προσαρμόζουμε πιο συχνά. Αλλά όλα μπορούν να αλλάξουν, και μερικές φορές ξεκινάς πάλι από το μηδέν. Είναι απαιτητικό, αλλά απίστευτα ικανοποιητικό όταν όλα κουμπώνουν σωστά.»

Ο Τομ ανοίγει ένα ντουλάπι γεμάτο εργαλεία: ξύστρες, κόσκινα, λίμες και καλέμια για την αφαίρεση και την επεξεργασία του πηλού. Συν ειδικά εργαλεία που έχει φτιάξει ο ίδιος από κουτάλια, μαχαίρια τυριού ή τρίφτες, για να πετύχει ακριβώς αυτό που θέλει.

«Οι πρώτες εβδομάδες με ένα νέο μοντέλο είναι οι πιο ευχάριστες, όταν η εικόνα δεν είναι σταθερή και κατευθύνεσαι από την αίσθηση. Είσαι ελεύθερος να αυτοσχεδιάσεις. Αλλά μου αρέσει επίσης η συνεργασία με τους σχεδιαστές της Volvo – τους πιο ικανούς σχεδιαστές με τους οποίους έχω συνεργαστεί», λέει ο Tom Joyce.

Ο Albin Larsson είναι ανώτερος μοντελιστής πηλού για τα εσωτερικά. Είναι εργασία εξονυχιστικής ακριβείας όπου κάθε χιλιοστό μετράει. Χρησιμοποιεί έναν ελαφρώς σκληρότερο πηλό, μαλακωμένο με ένα πιστόλι θερμότητας καθώς εφαρμόζεται, πριν σμιλέψει τις λεπτομέρειες με το χέρι. Στη συνέχεια τοποθετεί «δέρματα βαφής» πάνω στην επιφάνεια - χυτό υλικό από ταπέτα σιλικόνης με διαφορετικές υφές - και τέλος πρεσάρει στοιχεία που δημιουργήθηκαν από τρισδιάστατο εκτυπωτή μέσα στον πηλό.

«Μου αρέσει περισσότερο ο πίνακας οργάνων, γιατί έχει πολλές λεπτομέρειες. Για να κάνουμε τα πάντα σωστά, συνεργαζόμαστε στενά με ειδικούς στην ασφάλεια και την εργονομία. Πώς νιώθεις όταν κάθεσαι; Μπορείς να δεις τα πάντα στο αυτοκίνητο; Μήπως κάτι εμποδίζει την ορατότητά σου; Δεν μπορείς να το κάνεις αυτό ψηφιακά».

Ακριβώς όπως ο Tom, ο Albin εργάζεται με μια μεγάλη ποικιλία από εργαλεία όπως κόσκινα και ξύστρες, αλλά το μέσο που χρησιμοποιεί περισσότερο είναι κάτι εντελώς διαφορετικό: συνηθισμένη ταινία.

«Η ταινία, τα μάτια και τα χέρια είναι τα πιο σημαντικά στη δουλειά μου. Με την ταινία μπορείς να πετύχεις απόλυτα ακριβείς γραμμές όταν πρέπει να μετακινήσεις μια επιφάνεια κατά ένα χιλιοστό μέσα στο αυτοκίνητο. Λειτουργεί λίγο σαν χάρακας».

Ο Albin σπούδασε στο Formakademin της Rörstrand, στο Lidköping, όπως και οι περισσότεροι Σουηδοί μοντελιστές πηλού. Πρόκειται για ένα διετές πρόγραμμα που προσφέρει ειδίκευση στην αρχιτεκτονική, την πορσελάνη, τον πολιτισμό ή τα οχήματα. Με κίνητρο το ενδιαφέρον του για τα αυτοκίνητα, ο Albin εργάστηκε στη Skoda και στη Volkswagen, πριν βρει τη δουλειά των ονείρων του στη Volvo Cars.

«Είναι η ίδια η τέχνη που με οδηγεί. Είμαι τελειομανής. Αλλά το να είσαι μέρος της δημιουργίας ενός καλού προϊόντος είναι, φυσικά, φανταστικό. Ξεκινάς με ένα μικρό κομμάτι πηλού και καταλήγεις σε ένα υπερσύγχρονο αυτοκίνητο που διανέμεται σε όλο τον κόσμο. Αυτό είναι συναρπαστικό», λέει ο Albin Larsson.

Οι περισσότερες μεγάλες εταιρείες αυτοκινήτων έχουν σήμερα τα δικά τους στούντιο πηλού. Αλλά η Volvo Cars υιοθέτησε νωρίς την τεχνική - ξεκινώντας με την πρώτη επιτυχία του επικεφαλής σχεδιασμού Jan Wilsgaard, το Amazon, το 1956. Τα τελευταία χρόνια το Γκέτεμποργκ έχει εξελιχθεί σε κόμβο για τη μοντελοποίηση με πηλό, τόσο στη Σουηδία όσο και παγκοσμίως. Ο Jonas Almgren ελπίζει και πιστεύει ότι αυτό θα συνεχιστεί.

«Όσο αγοράζουμε ένα αυτοκίνητο με την καρδιά μας, τα πήλινα μοντέλα θα είναι περιζήτητα. Έτσι είναι τα ανθρώπινα όντα. Τα ψηφιακά εργαλεία συνεχίζουν να βελτιώνονται, αλλά ακόμα δεν πιστεύω ότι μπορούν να αντικαταστήσουν πλήρως ένα πήλινο μοντέλο. Σε τελική ανάλυση, ένα αυτοκίνητο είναι ένα υλικό προϊόν».